ความสัมพันธ์ระหว่างการสร้างความชอบธรรม การแบ่งปันอำนาจ และการสร้างสันติภาพในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

บทคัดย่อ

            ปฏิบัติการสันติภาพได้รับผลกระทบจากภูมิรัฐศาสตร์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในสองมิติ คือ มิติด้านดินแดนหรือความมั่นคง และมิติด้านทรัพยากร การสร้างสันติภาพจะบังเกิดความยั่งยืนได้ก็ด้วยความเข้าใจกระบวนการแห่งอัตสัมพันธ์วิสัยและการมีส่วนร่วมจากทุกฝ่าย แต่ทว่ายังมีกระบวนการสร้างความชอบธรรมอีกสองชนิดที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับการสร้างสันติภาพ ซึ่งก็คือการกระจายอำนาจและความมั่งคั่งใหม่ และการยอมรับใน  อัตลักษณ์ การกระจายอำนาจและความมั่งคั่งใหม่ เป็นกระบวนการที่ช่วยให้การสร้างสันติภาพบรรลุความชอบธรรม ส่วนการยอมรับอัตลักษณ์ เป็นกระบวนการทำให้การสร้างสันติภาพได้มีความเป็นตัวแทนและความชอบธรรม กระบวนการทั้งสองอย่างทำให้ประชาชนรู้สึกว่ามีความยุติธรรม ซึ่งนำไปสู่การยอมรับสิทธิของผู้ปกครอง ในอีกด้านหนึ่ง สันติภาพยังมีประเด็นการกระจายอำนาจหรือการแบ่งปันอำนาจ (Power-Sharing) ในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง ดังนั้น รูปแบบทางการเมืองประชาธิปไตยที่ถูกเสนอขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหาการแบ่งปันอำนาจคือระบอบประชาธิปไตยแบบสหสังคมหรือ Consociationalism ซึ่งเป็นรัฐที่มีการแบ่งแยกภายในตามแนวชาติพันธุ์ ศาสนา หรือภาษา แต่ยังคงมีเสถียรภาพเนื่องจากการปรึกษาหารือกันระหว่างชนชั้นนำในกลุ่มเหล่านี้ รัฐแบบสหสังคมมักถูกนำไปเปรียบเทียบว่าดีกว่ารัฐที่มีระบบการเลือกตั้งในแบบเสียงข้างมากในการแก้ปัญหาความขัดแย้งอัตลักษณ์ แนวทางที่สองคือระบอบประชาธิปไตยแบบเน้นศูนย์กลางหรือ Centripetalism โดยระบอบประชาธิปไตยแบบเน้นศูนย์กลางมุ่งจะลดความเป็นการเมืองของกลุ่มชาติพันธุ์และสนับสนุนพรรคการเมืองที่ร่วมมือกันหลายชาติพันธุ์
            ผลจากการศึกษาเปรียบเทียบกับบริบทสังคมหลายแห่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้พบว่า จังหวัดอาเจะห์ของอินโดนีเซียได้พัฒนาไปสู่ระบอบประชาธิปไตยแบบเน้นศูนย์กลาง (Centripetalism) การแก้ปัญหาความขัดแย้งของมินดาเนามีส่วนคล้ายคลึงกับแนวคิดประชาธิปไตยแบบสหสังคม (Consociationalism) ผสมกับการเมืองระบบอุปถัมภ์ใหม่ ในขณะที่การแก้ปัญหาภาคใต้ของประเทศไทย รัฐไทยมีแนวโน้มที่จะเลือกเป็นระบอบประชาธิปไตยแบบเน้นศูนย์กลาง (Centripetalism) มากกว่าเพราะยังคงสับสนกับการแก้ปัญหาแบบอำนาจนิยม ส่วนการจัดการของปาปัว ในอินโดนีเซียเป็นการผสมระหว่างประชาธิปไตยแบบสหสังคม (Consociationalism) และประชาธิปไตยแบบเน้นศูนย์กลาง (Centripetalism) อันทำให้มีลักษณะสันติภาพที่แตกแยกแตกต่าง

ที่มา วารสารความขัดแย้งและสันติศึกษา สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

สวัสดีปีใหม่ 2568

ขอเชิญทุกท่านรับชมคลิปวิดีโอ  สวัสดีปีใหม่ 2568 จากใจสถาบันสันติศึกษา  และขอให้ปี 2568 นี้ เปี่ยมไปด้วยความหวัง สันติภาพ และเป็นปีแห่งความมั่นคงงอกงามสำหรับทุกคน

ด้วยความปรารถนาดี

สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 

ทิศทางกระบวนการสันติภาพชายแดนใต้จากมุมมองของประชาชน

พัทธ์ธีรา นาคอุไรรัตน์ สถาบันสิทธิมนุษยชนและสันติศึกษา

อัมพร หมาดเด็น คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ฟารีดา ปันจอร์ สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมในกระบวนการสันติภาพของประชาชนในพื้นที่ความขัดแย้งผ่านการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการสำรวจความคิดเห็นประชาชนต่อกระบวนการสันติภาพจังหวัดชายแดนภาคใต้ (Peace Survey) พ.ศ.2566 ในมิติความสัมพันธ์เชิงอำนาจระดับต่างๆ  ผลการวิจัยพบว่ากระบวนการสันติภาพเผชิญกับภาวะท้าทายเมื่อแนวคิดเชิงวิพากษ์มีพื้นที่จำกัดในงานเชิงนโยบาย ข้อเสนอของงานวิจัยนี้สะท้อนความสำคัญของการขยายพื้นที่ทางความคิด การมีส่วนร่วมในกระบวนการสันติภาพหลากมิติ และการมีอยู่ของตัวตนของผู้ให้ข้อมูลที่เป็นประชาชนในภาคส่วนต่างๆ ที่ให้การสนับสนุนและเชื่อมั่นว่ากระบวนการปรึกษาหารือสาธารณะสามารถดำเนินได้อย่างอิสระและปลอดภัย ท่ามกลางการเปลี่ยนผ่านทางการเมืองในช่วงการเลือกตั้งที่สัมพันธ์กับความหวังของประชาชนต่อความคืบหน้าในการพูดคุยสันติภาพ ขณะที่ความท้าทายสำคัญจากมุมมองของประชาชนคือ ขาดผลลัพธ์ในกระบวนการพูดคุยที่เป็นรูปธรรมกระทั่งส่งผลให้ยังไม่สามารถยุติความรุนแรงได้อย่างแท้จริง

ที่มา วารสารสถาบันพระปกเกล้า

วันสุดท้ายก่อนคดีตากใบหมดอายุความ สถานการณ์ใต้ป่วน เหตุรุนแรงรายวันกดดันรัฐบาล หาทางออก

คมชัดลึกขอเชิญรับชม “ตากใบ” จุดไฟใต้ครั้งใหม่? ในรายการ #คมชัดลึก เวลา 15:15 น. ทาง #NationTV ช่อง 22 กับ " วราวิทย์ ฉิมมณี "

รับชมย้อนหลัง คลิ๊ก ที่นี่

เสวนาวิชาการเรื่อง “20 ปี ตากใบ : ความจริง - ความรู้ - ความยุติธรรม ?”
.
โศกนาฏกรรมตากใบเกิดขึ้นเมื่อ 25 ตุลาคม 2547 ในสมัยรัฐบาลนายทักษิณ ชินวัตร โดยมีผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์ 84 คน เหตุการณ์ดังกล่าวนำมาสู่กระบวนการเรียกร้องความยุติธรรมของครอบครัวผู้เสียชีวิต โดยศาลจังหวัดนราธิวาสประทับรับฟ้อง “คดีตากใบ” เมื่อ 23 สิงหาคม 2567 และในวันที่ 12 กันยายน 2567 อัยการสูงสุดพิจารณาสำนวนแล้วมีความเห็นควรสั่งฟ้องผู้ต้องหา ประเด็นสำคัญคือ การที่คดีใกล้จะหมดอายุความซึ่งถ้านับจากวันที่ 25 ตุลาคม 2547 ก็จะครบอายุความ 20 ปี ในวันที่ 25 ตุลาคม 2567 โดยสิ่งเหล่านี้สะท้อนความเชื่อมั่นของกระบวนการยุติธรรมของรัฐที่มีต่อคนในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ ขณะเดียวกันการเปิดหน้าความจริง และการรับรู้ถึงเหตุการณ์และผลกระทบจากโศกนาฏกรรมดังกล่าว
.
 คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ขอเชิญชวนผู้สนใจเข้าร่วมงานเสวนาทางวิชาการเรื่อง “20 ปี ตากใบ : ความจริง - ความรู้ - ความยุติธรรม ?” ในวันจันทร์ที่ 21 ตุลาคม 2567 เวลา 10.00 – 12.00 น. ณ ห้อง ร.102 ชั้น1 คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์
.
วิทยากร
 ศ.ดร.ฉันทนา บรรพศิริโชติ หวันแก้ว
คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
 รศ.เอกรินทร์ ต่วนศิริ
คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี
 ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี
สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
 อาดิลัน อาลีอิสเฮาะ
ที่ปรึกษาทางกฎหมาย
.
ดำเนินรายการโดย อ.ดร.ชญานิษฐ์ พูลยรัตน์ (คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์)

รับชมย้อนหลัง คลิ๊ก ที่นี่

วันนี้ (15 ตุลาคม 2567) ณ ห้องประชุมสถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้ สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.กุสุมา กูใหญ่ ผู้อำนวยการสถาบันสันติศึกษา และ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี อาจารย์ประจำสถาบันสันติศึกษา และผู้อำนวยการศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ ให้การต้อนรับ พล.ท.สุรเทพ หนูแก้ว ผู้อำนวยการศูนย์การปฏิบัติที่ 5 กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร/ผู้อำนวยการ ศูนย์ประสานงานด้านนโยบายและยุทธศาสตร์ จังหวัดชายแดนภาคใต้ และคณะฯ ในโอกาสเดินทางเข้ารับตำแหน่งใหม่ ปฏิบัติงานในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี ได้นำเสนอสถิติสะสมเหตุการณ์ชายแดนใต้จากฐานข้อมูลศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ (Deep South Watch Database) พร้อมวิเคราะห์ข้อมูล ตลอดจนนำเสนอความก้าวหน้าของกระบวนการสันติภาพาชแดนใต้/ปาตานี ในขณะที่ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.กุสุมา กูใหญ่ ได้นำเสนอผลการสำรวจความคิดเห็นของประชาชนต่อกระบวนการสันติภาพจังหวัดชายแดนภาคใต้ (PEACE SURVEY) ทั้ง 7 ครั้ง พร้อมวิเคราะห์ข้อมูล โดย พล.ท.สุรเทพ หนูแก้ว และคณะ ได้ร่วมกันพูดคุยแลกเปลี่ยนในประเด็นดังกล่าว ตลอดจนประเด็นอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

นักวิจัยจากสถาบันสันติศึกษาและคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเจนีวา สวิตเซอร์แลนด์ ร่วมประชุมเชิงปฏิบัติการ เพื่อเตรียมความพร้อมโครงการวิจัยร่วมด้านความขัดแย้งและการสร้างสันติภาพ และการทำข้อตกลงความร่วมมือทางวิชาการในอนาคต

เมื่อวันที่  9- 12 กันยายน 2567 ที่ผ่านมา ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่ และ ดร.รุ่งรวี เฉลิมศรีภิญโญรัช คณะนักวิจัยจากสถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ได้เข้าร่วมประชุมวางแผนและเตรียมความพร้อมโครงการวิจัย หัวข้อ “ประสบการณ์ความรุนแรง การแสดงออกด้านความร่วมมือและอารมณ์“ ณ มหาวิทยาลัยเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

โครงการวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของแผนความร่วมมือทางวิชาการกับศาสตราจารย์ Simon Hug ภาควิชารัฐศาสตร์และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยเจนีวา ซึ่งจะดำเนินการในปี 2568 - 2569 โดยมีสมมุติฐานว่าประสบการณ์โดยตรงต่อความรุนแรงจะช่วยสร้างความเข้มแข็งของการสร้างความร่วมมือภายในกลุ่ม ในขณะเดียวกันก็จะลดความเข้มแข็งของการมีความร่วมมือภายนอกกลุ่มของตัวเองด้วย ความสัมพันธ์ดังกล่าวจะถูกเชื่อมประสานผ่านอารมณ์ความรู้สึกแห่งความหวัง ความเห็นอกเห็นใจและความกลัว การออกแบบวิจัยคือการวิจัยสำรวจและการวิจัยทดลองที่ทำใน 5 พื้นที่คือ โคลัมเบีย อูกันดา ตุรกี อิสราเอลและจังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย การวิจัยนี้มุ่งจะช่วยยกระดับทักษะการวิจัยโดยเฉพาะการวิจัยสำรวจและการวิจัยทดลองของนักวิจัยจากสถาบันสันติศึกษา อีกทั้งยังเป็นการขยายความร่วมมือกับนักวิจัยจากนานาประเทศด้วย

During September 9 and 12, 2024, the research team from the Institute for Peace Studies (IPS) of Prince of  Songkla University (Srisompob Jitpiromsri, Kusuma Kooyai and Rungrawee Chalermsripinyorat), has visited and participated in the research workshop which is part of an international research collaboration entitled “Exposure to Violence, Cooperative Behavior and Emotions”, led by Prof. Simon Hug at the Faculty of Social Sciences, University of Geneva, Switzerland

The research is based on a hypothesis that exposure to violence increases in-group cooperation while decreasing out-group cooperation. This relation is mediated through the emotions hope, compassion and fear. The research designs are surveys with an experimental component in five societal contexts, Colombia, Uganda, Turkey, Israel and Thailand’s Deep South. The research project would enhance and consolidate advanced skill in survey and experimental designs of the research team from Institute for Peace Studies (IPS), Prince of Songkla University. Moreover, it would expand our collaboration with international researchers from different countries.