การสื่อสารเพื่อสันติภาพ

เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2569 ที่ผ่านมา ณ ห้องประชุมสะบารัง โรงแรม ซี.เอส.ปัตตานี อำเภอเมืองปัตตานี จังหวัดปัตตานี มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ ผ่านกองทุนวิจัยและพัฒนากิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม เพื่อประโยชน์สาธารณะ ได้ดำเนินโครงการเครือข่ายผู้บริโภคสื่อ ตรวจสอบข่าวลวง และร่วมสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริม สนับสนุนให้แกนนำเยาวชนและประชาชนในพื้นที่ มีทักษะการรู้เท่าทันสื่อ สามารถเฝ้าระวังและตรวจสอบข่าวลวง หรือข้อมูลบิดเบือน ตลอดจนร่วมสร้างกลไกและพื้นที่ในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ประสานความร่วมมือ เพื่อนำเสนอข้อมูลที่ถูกต้องเกี่ยวกับพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ อันจะนำไปสู่การหนุนเสริมกระบวนการสร้างสังคมสันติสุขอย่างสร้างสรรค์

ปัจจุบัน สถานการณ์การแพร่ระบาดของข่าวลวง (Fake News) และข้อมูลบิดเบือน (Misinformation & Disinformation) ในสื่อสังคมออนไลน์ได้กลายเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่สร้างความขัดแย้งในสังคมอย่างรุนแรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพื้นที่เปราะบางอย่างจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ปัตตานี ยะลา นราธิวาส และบางอำเภอของจังหวัดสงขลา) ซึ่งมักมีการนำประเด็นอ่อนไหวทางด้านประวัติศาสตร์ ชาติพันธุ์ ศาสนา และอัตลักษณ์ความเป็นมลายู มาผลิตเป็นข่าวลวงเชิงวาทกรรม ก่อให้เกิดอคติและความเข้าใจผิดระหว่างพหุวัฒนธรรม ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความมั่นคง วิถีชีวิต และเศรษฐกิจการท่องเที่ยวในพื้นที่

มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ในฐานะสถาบันวิชาการในพื้นที่ ได้ตระหนักถึงปัญหาดังกล่าว จึงได้ดำเนินโครงการนี้ขึ้น โดยมุ่งเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนตามกรอบสากล เพื่อสร้างกลไกขับเคลื่อนพลังผู้บริโภคสื่อและสร้างแกนนำเยาวชนในพื้นที่ให้มีทักษะการรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล อย่างไรก็ดี การจะสร้างกลไกเฝ้าระวังและการกลั่นกรองข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้อง ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพนั้น ไม่อาจดำเนินงานได้โดยลำพัง แต่จำเป็นต้องอาศัยการบูรณาการทำงานร่วมกันกับหน่วยงานภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ทั้งหน่วยงานภาครัฐ ภาคความมั่นคง ภาคเอกชน และภาคประชาสังคมอย่างเป็นระบบ ทางคณะทำงานจึงได้จัดเวทีประชุมครั้งนี้ขึ้นเพื่อนำผลจากการทบทวนวรรณกรรมและการสัมภาษณ์เชิงลึกมาเป็นฐานข้อมูลตั้งต้น ในการร่วมกันออกแบบนโยบายและแนวปฏิบัติที่สอดคล้องกับบริบทของชุมชนในปัจจุบัน

กิจกรรมที่น่าสนใจภายในงาน เช่น เวทีเสวนา และระดมความคิดเห็น (ช่วงที่ 1): "การร่วมออกแบบและกำหนดแนวทางการส่งเสริมและสนับสนุนเครือข่ายผู้บริโภคสื่อ ตรวจสอบข่าวลวง และร่วมสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้" นำเสนอผลการทบทวนวรรณกรรมและข้อค้นพบจากการสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์สถานการณ์ปัญหาข่าวลวงและวาทกรรมในพื้นที่ ระบุบทบาทของแต่ละหน่วยงานในการสนับสนุนเครือข่าย วิทยากรโดย ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, รศ.เจ๊ะเหลาะ แขกพงศ์, ผศ.ดร.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า, ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่, ผศ.ดร.อาทิตยา สมโลก, ผศ.ดร.กฤษดี พ่วงรอด และ ดร.สวัสดิ์ ไหลภาภรณ์

เวทีระดมความคิดเห็น (ช่วงที่ 2): "การเชื่อมโยง บูรณาการแผนงานร่วมกัน" วางกลไกประสานงานระหว่าง ม.อ., ภาครัฐ (ศอ.บต./กอ.รมน.), ภาคประชาสังคม และภาควิชาการ ออกแบบช่องทางรับ – ส่งข้อมูลการเตือนภัยข่าวลวงร่วมกัน วิทยากรโดย ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, รศ.เจ๊ะเหลาะ แขกพงศ์, ผศ.ดร.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า, ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่, ผศ.ดร.อาทิตยา สมโลก, ผศ.ดร.กฤษดี พ่วงรอด และ ดร.สวัสดิ์ ไหลภาภรณ์

การประชุมเชิงปฏิบัติการ (Workshop): "การกำหนดหลักเกณฑ์ และคัดเลือกเยาวชน ประชาชน เข้าร่วมโครงการ" กำหนดเกณฑ์คุณสมบัติแกนนำเฝ้าระวัง 3 จังหวัด วางแผนการกระจายสัดส่วนผู้เข้าร่วมอบรมในระดับอำเภอ  วิทยากรโดย ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, รศ.เจ๊ะเหลาะ แขกพงศ์, ผศ.ดร.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า, ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่, ผศ.ดร.อาทิตยา สมโลก, ผศ.ดร.กฤษดี พ่วงรอด และ ดร.สวัสดิ์ ไหลภาภรณ์

"การสรรหาบุคคลเพื่อจัดตั้งคณะที่ปรึกษาโครงการ และกำหนดกลไกการให้คำปรึกษาแก่สมาชิกเครือข่ายเฝ้าระวัง" เสนอรายชื่อบุคคลสำคัญในพื้นที่เพื่อแต่งตั้งเป็นที่ปรึกษาโครงการ สรุปข้อตกลงและกลไกการทำงานร่วมกันในระยะต่อไป วิทยากรโดย ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี, รศ.เจ๊ะเหลาะ แขกพงศ์, ผศ.ดร.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า, ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่, ผศ.ดร.อาทิตยา สมโลก, ผศ.ดร.กฤษดี พ่วงรอด และ ดร.สวัสดิ์ ไหลภาภรณ์

ขอบคุณภาพจาก สำนักพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และพันธกิจสังคม - OMS 

เชิญติดตามรายการร่วมแรงร่วมใจชายแดนใต้
วันพุธ ที่ 6 พฤษภาคม 2569
เวลา 16.00-16.30 น.
ดําเนินรายการโดย นางสาวพัชรา ยิ่งดำนุ่น
อํานวยการผลิตโดย
ดร.ชไมพร อินทร์แก้ว
หัวหน้าสถานีวิทยุ ม.อ.ปัตตานี
ฝ่ายเทคนิค วันไซดี เจ๊ะแว
ชมรายการย้อนหลังที่นี่

ประเด็นที่น่าสนใจ
●สัมภาษณ์ : ผศ.ดร.กุสุมา กูใหญ่
ผอ.สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

ประเด็น
"มุมมองและข้อเสนอการนำเสนอข่าวในสถานการณ์ความขัดแย้ง จชต.กรณีการใช้ AI ทำภาพข่าวประกอบการสื่อสารข้อเท็จจริง"

ท่ามกลางความคิดเห็นที่แตกต่าง ต่อเหตุการณ์ความขัดแย้งในสังคม นำมาซึ่งการสื่อสารที่ทวีความเข้มข้น ข้อมูลที่บิดเบือน และต่อสู้กันบนภูมิทัศน์สื่อยุคดิจิทัล
สื่อขนาดเล็กที่มีรากสำคัญในพื้นที่จะสามารถร่วมมือกันสร้างข้อมูลหรือเรื่องเล่าทางเลือกที่เปิดพื้นที่ให้เสียงของประชาชนในพื้นที่ความขัดแย้งถูกมองอย่างเป็นมนุษย์ ที่ไม่ใช่ภาพเหมารวมของรัฐหรือกระแสหลักได้อย่างไร
ชวนแลกเปลี่ยนในวงเสวนาออนไลน์งานเปิดพื้นที่ Restoration : พื้นที่ฟื้นฟูความสัมพันธ์ของผู้คน ทาง Facebook Live เพจ นักข่าวพลเมือง Thai PBS
 วันพฤหัสบดีที่ 25 ธันวาคม 2568
09.30 – 10.00 น. Keynote “สื่อสาธารณะ สื่อสันติภาพ: สะพานความสัมพันธ์ สร้างสรรค์โลกที่เป็นหนึ่ง” โดย ประธานกรรมการนโยบาย “นายแพทย์โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์”
10.00 - 10.30 น. รับชมหนังสารคดี “เพื่อนบ้านเดอะสตอรี่” สารคดีโดย ชาญณรงค์ วรรณสอน
10.45 – 12.00 น. วงเสวนา “บทบาทสื่อมวลชนในสถานการณ์ความขัดแย้ง
ผู้ร่วมเสวนา
ผศ.ดร. ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
ผศ.ดร. สมัชชา นิลปัทม์ คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี
ผศ.ดร. แพร ศิริศักดิ์ดำเกิง ผู้อำนวยการศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
โกวิท โพธิสาร เดอะอีสานเรคคอร์ด
มูฮัมหมัดอัณวัร หะยีเต๊ะ บรรณาธิการ The Motive
ธนก บังผล สำนักข่าวชายขอบ
ดำเนินวงเสวนา วิภาพร วัฒนวิทย์ ผู้ประกาศข่าวรายการเสียงเปลี่ยนเมือง ไทยพีบีเอส

รับชมย้อนหลัง คลิ๊ก ที่นี่

อ่านข่าวสารสรุปประเด็นสำคัญ คลิ๊ก ที่นี่ 

ขอบคุณภาพและเรื่องจากเพจ นักข่าวพลเมือง Thai PBS 

ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตร์ภิรมย์ศรี สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ชี้ว่า ความขัดแย้งชายแดนไทย - กัมพูชาส่งผลกระทบต่อความรู้สึกชาตินิยมของสังคมไทยอย่างรุนแรง และมีลักษณะเป็น “สงครามขนาดใหญ่” ที่กระทบต่อความเชื่อเรื่องอธิปไตยและเอกราช ซึ่งเป็นแนวคิดที่มนุษย์สร้างขึ้น แต่มีพลังสูงมากในการผลักดันสังคมไปสู่ความรุนแรง

หัวใจสำคัญคือ บทบาทของสื่อในการสร้างวาทกรรม หากสื่อไม่สามารถสร้างคำอธิบายที่แตกต่างจากกรอบของรัฐ ก็เท่ากับล้มเหลวในหน้าที่ และอาจมีส่วนทำให้ “สงครามกลายเป็นเรื่องปกติ” ขณะที่ “สันติภาพกลายเป็นสิ่งแปลกแยก”

ต้องพึ่งระลึกเสมอว่า “ความจริงเป็นสิ่งหายาก” ในภาวะวิกฤติ

ผู้ช่วยศาสตราจารย์กุสุมา กูใหญ่ ผู้อำนวยการสถาบันสันติศึกษา

แสดงความกังวล ต่ออุณหภูมิความรู้สึกของผู้คนทั้งสองประเทศ ในการเสพข่าวสารความขัดแย้งระหว่างไทยและกัมพูชา ที่มาจากหลากหลายช่องทาง โดยเฉพาะข่าวสารที่ไม่ได้มีข้อเท็จจริง

ซึ่งในช่วงที่ผ่านมา การสื่อสารของรัฐไทยไม่ตอบสนองความต้องการข้อมูลข่าวสารของประชาชนได้ทันท่วงที และยังไม่เป็นเอกภาพ ทั้งจากรัฐบาล กระทรวงการต่างประเทศ หรือหน่วยงานด้านความมั่นคง จึงเป็นจุดอ่อน ทำให้เกิดข่าวสารบิดเบือน ใส่สีตีไข่เพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะข่าวสารในลักษณะโฆษณาชวนเชื่อ ที่ปลุกเร้าอารมรณ์ ทำให้เกิดความเกลียดชัง

เช่นเดียวกับการใช้สื่อสารของฝั่งประเทศกัมพูชาที่สื่อสารโดยตรงกับประชาชน ที่ยังคงเน้นการถูกละเมิด การถูกรุกราน รวมผสมกับประวัติศาสตร์ที่ถือกับคนละเล่มกับไทย

ขณะเดียวกันการสื่อสารกับโลกภายนอก ก็มีการวางรูปแบบหรือบทไว้ตรงกัน โดยเน้นย้ำถึงการรักสันติเพื่อสร้างภาพลักษณ์ของประเทศ และสร้างความชอบธรรมในการสู้รบครั้งนี้ และดึงประชาคมโลกให้เข้ามาในปัญหา

แต่ทั้งสองวิธีการนี้ อาจส่งผลระยะยาวในความสัมพันธ์ของผู้คนของทั้งสองประเทศแม้การต่อสู้ยุติลง

“เมื่อขัดแย้งกันย่อมมีบาดแผล ซึ่งการจัดการกับบาดแผล เมื่อเป็นแผลเป็นที่ดูเหมือนไม่มีร่องรอย แต่เมื่อแผลถูกกระแทกซ้ำลงไป ในแต่ละช่วงเวลา มันยิ่งบาดลึกลงไป ความสัมพันธ์ที่ไม่เหมือนเดิมจึงเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ความสัมพันธ์ที่พอจะฟื้นฟูขึ้นมาได้ อันนี้ทำได้แน่ ถ้าทั้งสองฝั่งตั้งใจผ่านการฟื้นฟูระยะสั้น ระยะยาว

โดยในระยะยาว เราต้องคุยกันแบบจริงจัง ว่าจริงๆแล้วเรารู้จักเพื่อนบ้านเราจริงหรือเปล่า หรือ เค้ารู้จักเราจริงหรือเปล่า ” ผอ.สถาบันสันติศึกษา กล่าว

ส่วนการไม่สามารถบรรลุข้อตกลงหยุดยิงโดยไม่มีเงื่อนไขของทั้งสองประเทศ หลังการหารือที่ประเทศมาเลเซีย อาจลดความน่าเชื่อของประเทศคนกลางอย่างมาเลเซีย สหรัฐอเมริกา หรือจีน

แต่โดยส่วนตัวเห็นว่า ในวิกฤติความขัดแย้ง ยังมีความจำเป็นที่ต้องเจรจา เพื่อหยุดยิงให้ได้ก่อน แล้วจึงเริ่มฟื้นฟูความไว้เนื้อเชื่อใจขึ้นมาใหม่

“ในระยะสั้นต้องหยุดยิงให้ได้ก่อน แต่วันนี้ก็พิสูจน์แล้ว การเรียกด่วนมาคุยแล้วบอกจะหยุดยิง มันไม่สำเร็จ แต่การหยุดยิงยังเป็นสิ่งจำเป็น ถ้าต่างฝ่ายต่างไม่ไว้วางใจกัน หรือ แหกข้อตกลง มันไม่มีทางที่คุยกันต่อได้ ” ผศ.กุสุมา กล่าวย้ำ

ขณะที่ประชาชนผู้เสพสื่อ นักวิชาการด้านสันติวิธี ย้ำว่า ต้องพึ่งระลึกเสมอว่า ความจริงเป็นสิ่งหายาก ในภาวะวิกฤติ จึงต้องรู้เท่าทันว่า อารมณ์ หรือการกระทำจะทำให้ใครได้ประโยชน์ หรือเสียประโยชน์ เพื่อไม่ให้กลายเป็นเครื่องมือที่สร้างความขัดแย้งเพิ่ม

ติชิลา พุทธสาระพันธ์
ThaiPBSศูนย์ข่าวภาคใต้ เรียบเรียง

ที่มา Thai PBS ศูนย์ข่าวภาคใต้

รับชม วีดีโอสัมภาษณ์ คลิ๊ก ที่นี่