เยาวชนชายแดนใต้

การสื่อสารจากกลุ่มคนรุ่นใหม่ชายแดนใต้ในชุมชนเชิงกายภาพและชุมชนออนไลน์ภายใต้ภาวการณ์ระบาดของโควิด-19

ยาสมิน ซัตตาร์

คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

สมัชชา นิลปัทม์

คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

อิมรอน ซาเหาะ

สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

บทคัดย่อ

งานวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการปรับตัวในการสื่อสารของกลุ่มคนรุ่นใหม่/เยาวชนชายแดนใต้ใน ชุมชนกายภาพและชุมชนออนไลน์ภายใต้ภาวะกรระบาดของโรคโควิด-19 ตลอดจนเพื่อพัฒนารูปแบบของกลไก การใช้การสื่อสารเชิงรุกในชุมชนและชุมชนออนไลน์ของคนรุ่นใหม่/เยาวชนในพื้นที่ชายแดนใต้ ที่จะสามารถใช้ ในการหนุนเสริมการทำงานของชุมชนในการป้องกันการแพร่ของโรคระบาดและแสวงหาความเป็นไปได้ในการใช้ กลไกนี้ภายใต้ภาวะความปกติแบบใหม่ งานวิจัยเชิงคุณภาพนี้ใช้วิธีการศึกษาผ่านงานวิจัยและเอกสารที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการสัมภาษณ์ชิงลึกผู้ให้ข้อมูลจำนวน 9 คน จาก 3 กลุ่ม ประกอบด้วย The Motive, MUSLIMITED และกลุ่มคนรุ่นหม่ในพื้นที่บันนังสตา ประกอบกับการจัดสนทนากลุ่มร่วมกับตัวแทนที่เกี่ยวข้องกับงานสื่อสารใน ระดับพื้นที่ของสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ และการประชุมเชิงปฏิบัติการสำหรับตัวอย่างและองค์กรสื่อในพื้นที่ ชายแดนใต้ การวิเคราะห์ข้อมูลได้ดำเนินการตามกรอบแนวคิดการสื่อสารในภาวะวิกฤต ผลการศึกษาพบว่า เยาวชนคนรุ่นใหม่สามารถมีบทบาทหนุนเสริมการสื่อสารในภาวะวิกฤตอย่างเรื่องโรคระบาดได้โดยเฉพาะในรูปแบบ ออนไลน์ รูปแบบการสื่อสารในชุมชนจากกลุ่มคนรุ่นใหม่มีแนวโน้มจะเข้าถึงข้อมูลที่หลากหลาย มีการตรวจสอบ ข้อมูลลวงหรือข่าวลือที่เกิดขึ้นในภาวะการเกิดโรคระบาด แล้วนำไปสื่อสารด้วยรูปแบบที่สร้างสรรค์ต่อทั้งในชุมชน เชิงกายภาพและชุมชนออนไลน์ได้ แม้ว่าจะเห็นบทบาทของเยาวชนคนรุ่นใหม่ในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ปรากฎ อยู่บ้างในสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 แต่ยังไม่พบกลไกรองรับที่เป็นระบบเมื่อเกิดภาวะวิกฤต ดังนั้น ชุมชนและองค์กรสื่อในพื้นที่ชายแดนใต้ควรมีมาตรการรับมือในภาวะวิกฤตและมีกลไกที่ชัดเจนในการให้ ทุกกลุ่มเข้ามามีส่วนร่วม โดยเฉพาะเยาวชนคนรุ่นใหม่ ซึ่งจะทำให้มีกลไกเสริมหากกลไกการสื่อสารของรัฐไม่ สามารถทำงานได้ในกรณีเกิดวิกฤต และทำงานหนุนเสริมในกรณีที่กลไกของรัฐในภาวะวิกฤตเริ่มเป็นระบบมากขึ้น ซึ่งในมิติของชุมชนจำเป็นที่จะต้องผ่านการออกแบบจากคนในชุมชนเอง

ที่มา Journal of Social Sciences and Humanities Research in Asia (JSHRA)

เมื่อวันเสาร์ที่ 3 กันยายน 2565 ณ ห้องประชุมศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ (Deep South Watch) มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี สถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้ สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ร่วมกับ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ได้จัดการประชุมสนทนากลุ่มแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับ “การมีส่วนร่วมทางการเมืองของเยาวชนในพื้นที่ชายแดนใต้/ปาตานี”

ภายใต้โครงการวิจัย เรื่อง “การพัฒนาตัวแบบนโยบายด้านการส่งเสริมการมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างสร้างสรรค์ของเยาวชนในพื้นที่ชายแดนใต้ผ่านกรณีศึกษาชุมชนในอำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี” ซึ่งได้รับทุนอุดหนุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) ทุน Fundamental Fund ประเภท Basic Research Fund ปีงบประมาณ 2564

โดยโครงการวิจัยดังกล่าวนี้มี นายอิมรอน ซาเหาะ สังกัดสถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้ สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เป็นหัวหน้าโครงการวิจัย และ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ยาสมิน ซัตตาร์ สังกัดคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เป็นนักวิจัยร่วม ซึ่งอยู่ภายใต้ชุดโครงการวิจัย "การพัฒนาองค์ความรู้และต้นแบบนโยบายบูรณาการด้านเศรษฐกิจ สังคม การศึกษา สันติภาพ และยุติธรรม เพื่อสร้างสมานฉันท์และการพัฒนาที่ยั่งยืนในจังหวัดชายแดนภาคใต้" โดยมี ผศ.ดร.ศรีสมภพ จิตรภิรมย์ศรี เป็นหัวหน้าชุดโครงการวิจัย

ทั้งนี้มีเยาวชนคนรุ่นใหม่เข้าร่วมพูดคุยแลกเปลี่ยนและให้ข้อเสนอแนะต่องานศึกษาวิจัยดังกล่าวจากหลากหลายองค์กรที่ขับเคลื่อนกิจกรรมด้านสังคมและการมีส่วนร่วมทางการเมืองในพื้นที่ชายแดนใต้ เช่น หัวหน้าฝ่ายสำนักงานชมรมเยาวชนมุสลิมมัสญิดตะลุบัน อดีตประธานเครือข่ายเยาวชนลุ่มน้ำสายบุรี เลขาธิการกลุ่มปาตานีบารู เลขาธิการกลุ่ม NEXT GEN ภายใต้พรรคประชาชาติ ตัวแทนเยาวชนที่ขับเคลื่อนงานภายใต้พรรคภูมิใจไทย ตัวแทนเยาวชนที่ขับเคลื่อนงานภายใต้พรรคพลังประชารัฐ ตัวแทนเยาวชนที่ขับเคลื่อนงานภายใต้พรรคก้าวไกล ตัวแทนเยาวชนที่ขับเคลื่อนงานภายใต้พรรคไทยศรีวิไลย์ ตัวแทนเยาวชนที่เคยขับเคลื่อนงานภายใต้พรรคไทยสร้างไทย เยาวชนที่เคยลงสมัครรับเลือกตั้งทั้งในระดับท้องถิ่นและระดับชาติ ตลอดจนเยาวชนที่สนใจประเด็นการขับเคลื่อนงานการเมือง เป็นต้น

เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 2564 ที่ผ่านมา สถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้ สถาบันสันติศึกษา ร่วมกับ คณะรัฐศาสตร์ และ คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ร่วมจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง ถอดบทเรียนการสื่อสารของเยาวชนคนรุ่นใหม่พื้นที่ชายแดนใต้ในภาวะการระบาดของโรคโคโรน่าไวรัส 2019 ผ่านโปรแกรม Zoom ได้รับทุนสนับสนุนจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) โดยมีเยาวชนที่ทำงานด้านการสื่อสารในพื้นที่ชายแดนใต้เข้าร่วมแลกเปลี่ยนจำนวนมาก มีกำหนดการที่น่าสนใจ ดังนี้

ช่วงแรกเป็นการนำเสนอผลการศึกษาเบื้องต้น จากงานวิจัยเรื่องรูปแบบการสื่อสารของเยาวชนคนรุ่นใหม่ในพื้นที่ชายแดนใต้ภายใต้ห้วงการระบาดของโรคโคโรน่าไวรัส 2019โดย ดร.ยาสมิน ซัตตาร์, ดร.สมัชชา นิลปัทม์ และ คุณอิมรอน ซาเหาะ คณะวิจัย

ช่วงต่อมาเป็นถอดบทเรียนข้อท้าทายของแพทย์จากการสื่อสารในภาวการณ์ระบาดของโรคโควิด-19 และ

ข้อเสนอแนะต่ออนาคตการสื่อสารในภาวะวิกฤตของพื้นที่ชายแดนใต้ โดย นายแพทย์สุภัทร ฮาสุวรรณกิจ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลจะนะ และนายแพทย์มัซลัน ตะเระ ผู้อำนวยการโรงพยาบาลธารโต และผู้ก่อตั้งเพจ The IRON MASU

ช่วงถัดมาเป็นการถอดบทเรียนจากประสบการณ์ในการเข้ารักการรักษา COVID-19 และการอยู่ใน LocalQuarantine สู่ข้อเสนอแนะด้านการทำงานสื่อสารเพื่อรับมือกับสถานการณ์วิกฤตในอนาคต โดย คุณรอมฎอน ปันจอร์  และ คุณจาตุรนต์ เอี่ยมโสภา แล้เปิดโอกาสให้มีการร่วมแลกเปลี่ยนถอดบทเรียนในประเด็นบทบาทของคนรุ่นใหม่ต่อการสื่อสารในภาวะวิกฤต

ช่วงบ่ายเริ่มด้วยการถอดบทเรียนในหัวข้อ พลวัตการสื่อสารในภาวการณ์ระบาดของโรคโควิด-19: มุมมองจากคนทำงานสื่อ โดย คุณฐิตินบ โกมลนิมิ ศูนย์สื่อสารวาระทางสังคมและนโยบายสาธารณะ ThaiPBS ผู้เชี่ยวชาญด้านการสื่อสารสุขภาพและสังคม และคุณพงศ์พิพัฒน์ บัญชานนท์ บรรณาธิการอาวุโส The MATTER และมีการร่วมแลกเปลี่ยนและเสนอแนะในการสร้างกลไกการสื่อสารในภาวะวิกฤตที่มีประสิทธิภาพสำหรับพื้นที่ชายแดนใต้ และที่ทางของเยาวชนคนรุ่นใหม่ในกลไกการสื่อสาร

ช่วงสุดท้ายเป็นการสรุปและสะท้อนประเด็นจากวง  โดย ผศ.ดร.วลักษณ์กมล จ่างกมล คณะวิทยาการสื่อสาร ม.อ. และ ดร.นพ.มูฮัมมัดฟาห์มี ตาเละ คณะพยาบาลศาสตร์ วิทยาเขตปัตตานี ที่ปรึกษาโครงการวิจัย

โดยมีตัวแทนของกลุ่มเยาวชนในพื้นที่ชายแดนใต้เข้าร่วมประชุมแลกเปลี่ยนหลากหลายองค์กร อาทิ กลุ่ม muslimited, The motive, เยาวชนบันนังสตา, เฌอบูโด, The Pen, สำนักสื่อ Wartani, สภาเด็กและเยาวชนปัตตานี, Digital4Peace เป็นต้น

เมื่อวันอังคารที่ 6 เมษายน 2564 ที่ผ่านมา ณ สวนอาหารริมน้ำ อ.เมืองนราธิวาส จ.นราธิวาส นายอิมรอน ซาเหาะ บุคลากรสถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้ สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ร่วมจัดการประชุมแบบสนทนากลุ่ม (Focus group) ภายใต้โครงการวิจัย เรื่อง รูปแบบและการปรับตัวของการสื่อสารจากกลุ่มเยาวชนชายแดนใต้ในพื้นที่ชุมชนและพื้นที่ออนไลน์ภายใต้ภาวะการระบาดของโรคโควิด-19 ได้รับทุนสนับสนุนจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กลุ่มเป้าหมายผู้เข้าร่วมเฉพาะพื้นที่จังหวัดนราธิวาส อาทิ กลุ่ม MUSLIMITED (ดารานายู) เจ้าหน้าที่ที่ทำงานด้านสาธารณสุข ฯลฯ

โดยโครงการวิจัยข้างต้นมี ดร.ยาสมิน ซัตตาร์ รองคณบดีฝ่ายวิชาการและวิจัย คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เป็นหัวหน้าโครงการ และมี ดร.สมัชชา นิลปัทม์ คณะวิทยาการสื่อสาร และ นายอิมรอน ซาเหาะ สถาบันสันติศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เป็นนักวิจัยร่วม 

นอกจากนี้ยังมี ดร.นพ.มูฮัมมัดฟาห์มี ตาเละ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี และ ผศ.ดร.วลักษณ์กมล จ่างกมล คณะ​วิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เป็นที่ปรึกษาโครงการฯ

โดยการประชุมแบบสนทนากลุ่ม (Focus group) ในอีก 2 พื้นที่ ซึ่งผู้เข้าร่วมประกอบไปด้วย คณะทำงานของสำนักสื่อ The Motive คณะทำงานกลุ่มเยาวชนบันนังสตาร์ และเจ้าหน้าที่ด้านสาธารณสุขในพื้นที่จังหวัดปัตตานีและยะลา ฯลฯ จำเป็นต้องจัดประชุมในรูปแบบออนไลน์ เนื่องจากสถานการณ์การระบาดของโรคโควิด-19 ระลอกใหม่ 

ภาพบรรยากกาศการประชุมแบบสนทนากลุ่ม (Focus group) ภายใต้โครงการวิจัย เรื่อง รูปแบบและการปรับตัวของการสื่อสารจากกลุ่มเยาวชนชายแดนใต้ในพื้นที่ชุมชนและพื้นที่ออนไลน์ภายใต้ภาวะการระบาดของโรคโควิด-19 ได้รับทุนสนับสนุนจาก สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กลุ่มเป้าหมายผู้เข้าร่วมเฉพาะพื้นที่จังหวัดปัตตานี อาทิ กลุ่ม The Motive หมอ และเจ้าหน้าที่ที่ทำงานด้านสาธารณสุข ฯลฯ เข้าร่วมแลกเปลี่ยนในรูปแบบออนไลน์ เมื่อวันเสาร์ที่ 10 เมษายน 2564 ที่ผ่านมา